دی اتانول آمین چیست؟
دی اتانول آمین (Diethanolamine – DEA) یک ترکیب آلی از خانواده اتانول آمینهاست که هم خاصیت الکلی دارد و هم خاصیت آمینی. این ماده به صورت مایع بیرنگ تا زرد روشن با بوی آمونیاکی ملایم شناخته میشود و به دلیل داشتن دو گروه هیدروکسیل و یک گروه آمینی، قدرت واکنشپذیری بالایی دارد.
در صنعت پتروشیمی ایران، بهویژه در پتروشیمی شازند، تولید دی اتانول آمین شازند بخش مهمی از سبد محصولات اتانول آمینها را تشکیل میدهد.
کاربرد دی اتانول آمین
دی اتانول آمین یکی از پرمصرفترین مواد شیمیایی است که در صنایع مختلف کاربرد دارد:
- صنایع شوینده و آرایشی
- بهعنوان ماده اولیه تولید سورفکتانتها
- ترکیب در ساخت شامپوها و صابونها
- گاز و پالایش نفت
- برای جذب گازهای اسیدی مانند CO2 و H2S
- استفاده در واحدهای شیرینسازی گاز طبیعی
- کشاورزی
- تولید آفتکشها و علفکشها
- صنعت داروسازی
- در سنتز برخی ترکیبات دارویی
به همین دلیل، کاربرد دی اتانول آمین بسیار متنوع بوده و این ماده یکی از پرمصرفترین ترکیبات شیمیایی صنعتی محسوب میشود.
کوکامید دی اتانول آمین
یکی از ترکیبات پرکاربرد در صنایع شوینده، کوکامید دی اتانول آمین (Cocamide DEA) است. این ماده از واکنش روغن نارگیل با دی اتانول آمین تولید میشود و بهعنوان عامل کفزا، غلیظکننده و پایدارکننده کف در شامپوها و مواد شوینده خانگی کاربرد دارد.
متیل دی اتانول آمین (MDEA)
متیل دی اتانول آمین (MDEA) یکی از مشتقات مهم دی اتانول آمین است که به دلیل داشتن خاصیت انتخابپذیری بالا، بهطور گسترده در شیرینسازی گاز طبیعی استفاده میشود. این ترکیب نسبت به DEA جذب انتخابی بیشتری برای H2S دارد و در صنایع نفت و گاز اهمیت استراتژیک دارد.
قیمت متیل دی اتانول آمین
قیمت متیل دی اتانول آمین تحت تأثیر عوامل متعددی است:
- نرخ جهانی نفت و گاز
- عرضه و تقاضا در بازار جهانی و داخلی
- تولید داخلی و واردات از کشورهای تولیدکننده
به دلیل مصرف گسترده در پالایشگاهها و واحدهای گاز شیرینکنی، قیمت MDEA همیشه در مرکز توجه خریداران صنایع نفت و گاز قرار دارد.
تری اتانول آمین (TEA)
در کنار DEA و MDEA، ترکیب دیگری به نام تری اتانول آمین (Triethanolamine – TEA) نیز تولید میشود. این ماده با داشتن سه گروه هیدروکسیل و یک گروه آمینی، در صنایع شوینده، تولید صابونهای مایع، کرمها و حتی در صنایع سیمان برای بهبود خواص بتن استفاده میشود.
مونو اتانول آمین (MEA)
مونو اتانول آمین (Monoethanolamine – MEA) سادهترین عضو خانواده اتانول آمینهاست. MEA یک ماده پایه در صنایع شوینده و همچنین جذب گازهای اسیدی است. در مقایسه با DEA و TEA، مونو اتانول آمین واکنشپذیری بیشتری دارد و بیشتر در تولید سورفکتانتها بهکار میرود.
تولید کنندگان متیل دی اتانول آمین
در جهان، شرکتهای متعددی جزو تولید کنندگان متیل دی اتانول آمین هستند، از جمله:
- BASF آلمان
- Dow Chemical آمریکا
- Huntsman
- Sinopec چین
در ایران نیز پتروشیمیهای بزرگی مانند شازند، بخشی از نیاز صنایع نفت و گاز کشور به این ماده مهم را تأمین میکنند.
دی اتیلن گلیکول و ارتباط آن با DEA
گرچه دی اتیلن گلیکول (DEG) و دی اتانول آمین (DEA) دو ترکیب متفاوت هستند، اما در صنایع مشابهی مثل تولید رزین، شویندهها و مواد شیمیایی میتوانند کاربردهای مکمل داشته باشند. ترکیب این مواد در صنایع شیمیایی، امکان تولید محصولات متنوعتر را فراهم میکند.
بازار خرید و فروش دی اتانول آمین
بازار خرید و فروش دی اتانول آمین در ایران وابسته به:
- تولید داخلی در پتروشیمیها
- واردات از کشورهای همسایه مانند چین و هند
- نرخ ارز و هزینه حملونقل
این ماده بهعنوان یکی از مواد شیمیایی صنعتی استراتژیک در فهرست بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه مواد اولیه شیمیایی قرار دارد.
جمعبندی
دی اتانول آمین (DEA) به همراه مشتقاتی مانند متیل دی اتانول آمین (MDEA)، تری اتانول آمین (TEA) و مونو اتانول آمین (MEA)، نقش کلیدی در صنایع مختلف از شویندهها گرفته تا پالایشگاههای نفت و گاز ایفا میکنند. استفاده گسترده از این مواد در تولید شویندهها (مثل کوکامید دی اتانول آمین) و همچنین در جذب گازهای اسیدی باعث شده تا بازار خرید و فروش و همچنین بررسی قیمت متیل دی اتانول آمین همواره برای صنایع مهم باشد.